Astigmat nedir?
Astigmat, gözün ışığı tek bir odak noktasında toplayamamasıyla ortaya çıkan yaygın bir kırma kusurudur. Sağlıklı bir korneanın yüzeyi bir futbol topu gibi her yönde eşit eğimlidir. Astigmatı olan gözde ise kornea (ya da daha az sıklıkla göz merceği) bir rugby topu gibi bir yönde daha dik, diğer yönde daha düzdür. Bu nedenle farklı yönlerden gelen ışınlar farklı noktalarda odaklanır ve görüntü hem uzakta hem yakında bulanık, gölgeli ya da uzamış görünür.
Hafif derecede astigmat çok yaygındır ve çoğu zaman belirti vermez. Miyopi (uzağı görememe) ya da hipermetropi ile birlikte bulunabilir. Astigmatın yönüne eksen denir ve gözlük reçetesinde 0–180 derece arasında bir sayıyla gösterilir.
Astigmat ne kadar yaygın?
Göz muayenesine gelen yetişkinlerin önemli bir kısmında ölçülebilir düzeyde astigmat bulunur; ancak bunların çoğu yarım ile bir dioptri arasındaki hafif değerlerdir ve günlük yaşamı belirgin biçimde etkilemez. Bir dioptri ve üzerindeki astigmat ise çoğu zaman bulanık görme, göz yorgunluğu ve baş ağrısı gibi yakınmalara yol açar ve düzeltme gerektirir. Astigmatın derecesi genellikle yıllar boyunca sabit kalır; ileri yaşlarda kornea şeklindeki doğal değişimle eksen yavaşça yön değiştirebilir. Bu nedenle gözlük numarasının belirli aralıklarla kontrol edilmesi, eksen kaymasından kaynaklanan yorgunluğun önüne geçmeye yardımcı olur.
Işınsal kadran testi nasıl çalışır?
Bu sayfadaki kadran, göz hekimlerinin muayenede kullandığı "astigmat kadranı" mantığıyla tasarlanmış özgün bir çizimdir. Astigmatı olmayan bir göz, kadrandaki tüm çizgileri eşit koyulukta görür. Astigmatı olan gözde ise belirli bir yöndeki çizgiler daha keskin ve koyu, ona dik yöndeki çizgiler daha soluk ve bulanık görünür. Daha koyu görünen yön, astigmatın eksenine dair kaba bir fikir verir: gelenekte daha koyu çizginin küçük saat numarası 30 ile çarpılarak yaklaşık eksen tahmin edilir (örneğin 3–9 çizgisi koyuysa yaklaşık 90°). Bu yalnızca yaklaşık bir değerdir; gerçek eksen ve derece muayenede ölçülür.
Belirtiler
- Uzakta ve yakında bulanık ya da gölgeli görme
- Harflerin, özellikle bazı rakamların (8–0, 6–5 gibi) karıştırılması
- Geceleri ışıkların etrafında uzayan parlamalar ve hale
- Okuma, ekran ya da araç kullanımı sonrası göz yorgunluğu ve baş ağrısı
- Net görmek için gözleri kısma ihtiyacı
Nedenleri
Astigmatın büyük bölümü doğuştandır ve kornea şeklinin kalıtsal özelliğinden kaynaklanır. Yaşamın ilerleyen dönemlerinde göz kapağı kitleleri ya da düşüklüğü, kornea yaraları, geçirilmiş göz ameliyatları ve kornea hastalıkları da astigmata yol açabilir. Bunların içinde en önemlisi keratokonustur: korneanın giderek incelip koni şeklinde öne doğru çıktığı bu hastalık genellikle ergenlik ve genç erişkinlik döneminde başlar. Numaranın kısa sürede sık değişmesi, düzensiz astigmat ve gözlükle tam düzelmeyen görme önemli uyarı işaretleridir. Gözleri sık ve sert ovuşturmak keratokonusun ilerlemesiyle ilişkilendirilmektedir. Ayrıntılar için keratokonus rehberimizi okuyabilirsiniz.
Düzeltme yöntemleri
| Gözlük | Silindirik camlar astigmatı belirli bir eksende düzelterek en basit ve güvenli çözümü sunar. |
| Torik kontakt lens | Gözde dönmeyen, eksene göre tasarlanmış yumuşak lenslerdir. Düzensiz astigmatta ve keratokonusta sert gaz geçirgen ya da skleral lensler gerekebilir. Bkz. kontakt lens. |
| Lazer tedavileri | Uygun kornea kalınlığı ve sağlıklı kornea yapısı olan, numarası sabitlenmiş yetişkinlerde excimer lazer yöntemleriyle astigmat düzeltilebilir. Keratokonus şüphesi lazer öncesinde mutlaka dışlanmalıdır. |
| Torik göz içi mercek | Katarakt ameliyatı sırasında takılan torik mercekler mevcut astigmatı da azaltabilir. |
| Kornea tedavileri | Keratokonusta çapraz bağlama (cross-linking) ilerlemeyi durdurmaya yöneliktir. Bkz. kornea tedavileri. |
Çocuklarda astigmatın önemi
Çocuklar bulanık görmeyi genellikle fark etmez ya da ifade edemez. Düzeltilmeyen belirgin astigmat, özellikle iki göz arasında fark varsa, görme gelişiminin geri kalmasına yani göz tembelliğine (ambliyopi) yol açabilir. Göz tembelliği erken yaşta, genellikle 7–8 yaş öncesinde tedavi edildiğinde çok daha iyi sonuç verir. Bu nedenle çocukların okul öncesi dönemde belirti olmasa bile göz muayenesinden geçmesi önerilir. Ayrıntılar için çocuklarda göz sağlığı rehberimize bakabilirsiniz.
Bu testin sınırları
Ekran testi astigmatı ölçmez, yalnızca olası bir işarete dikkat çeker. Ekran çözünürlüğü, mesafe, ışık ve gözün yorgunluğu sonucu etkileyebilir; düşük dereceli astigmat fark edilmeyebilir. Gözlüğünüzle yapılan denemede eşit görüyorsanız mevcut düzeltmeniz büyük olasılıkla yeterlidir. Kesin değerlendirme için genel göz muayenesi gerekir. Diğer araçlarımız: Amsler testi, renk körlüğü testi, 20-20-20 kuralı ve tümü için göz testleri.
Sık Sorulan Sorular
Evde astigmat testi güvenilir mi?
Işınsal kadran testi astigmat olasılığına dair kaba bir fikir verir, ancak derecesini ve eksenini ölçemez. Hafif astigmat fark edilmeyebilir. Kesin sonuç için göz muayenesinde refraksiyon ölçümü gerekir.
Astigmat testi gözlükle mi yapılmalı?
İki ayrı deneme önerilir: önce gözlük ya da lens olmadan, ardından gözlüğünüz takılıyken. Gözlüklü denemede de çizgiler eşit görünmüyorsa reçetenizin güncellenmesi gerekebilir.
Astigmat kendiliğinden geçer mi?
Kornea şeklinden kaynaklanan astigmat genellikle kendiliğinden geçmez; yetişkinlikte çoğunlukla sabit kalır. Gözlük, torik kontakt lens ya da uygun hastalarda lazer tedavisiyle düzeltilebilir.
Astigmat ile keratokonus arasındaki fark nedir?
Astigmat bir kırma kusurudur ve çoğu zaman düzenli ve sabittir. Keratokonus ise korneanın incelip öne doğru çıktığı ilerleyici bir hastalıktır ve düzensiz, hızla artan astigmata yol açar. Numaranın sık değişmesi ve gece görmenin bozulması keratokonus açısından muayene gerektirir.
Çocuğumda astigmat olup olmadığını nasıl anlarım?
Çocuklar bulanık görmeyi çoğu zaman fark etmez. Gözlerini kısma, ekrana çok yaklaşma, baş ağrısı ya da okumaktan kaçınma gibi işaretler dikkat çekebilir. Okul öncesi dönemde belirti olmasa bile göz muayenesi önerilir.
Astigmat lazerle tedavi edilebilir mi?
Numarası sabitlenmiş, korneası yeterli kalınlıkta ve sağlıklı olan yetişkinlerde astigmat lazerle düzeltilebilir. Uygunluk, kornea topografisi ve kalınlık ölçümleri içeren ayrıntılı bir muayeneyle belirlenir.